sosyomat.com

5

Felsefe ve Siyaset okumayı sevenler için...

2 yorum var - 18 Ocak 2008 23:34

Okumalarda Zorlanabileceğimiz Kavramlar:

• analiz:çözümleme.

• antagonizm:uzlaşmazlık.

• antinomi:başlangıçta zorunlu nedenlerle her biri doğru sayılan iki önermenin mantıksal çelişkisi.

• antropomorfizm:insanbiçimcilik,doğanın insansal özelliklerle bezendirilmesi.

• apriorizm:deneycilik.

• çatışkı:antinomi.

• demiurgos:platon’dan beri varsayılan manevi evren yaratıcısı.

• dogmatizm: a priori ilkeler, çeşitli dogmalar ve asla değişmeyeceği kabul edilen mutlak değerleri kabul eden, bu bilgilerin mutlak hakikat olduğunu, inceleme, tartışma yahut araştırmaya ihtiyacın olmadığını savunan anlayışa dogmatizm denir.

• duyumculuk: deneycilik, ampirizm veya empirizm, bilginin duyumlar sayesinde ve deneyimle kazanılabileceğini öne süren görüştür. deneyci görüşe göre insan zihninde doğuştan bir bilgi yoktur. insan zihni, bu nedenle boş bir levha (tabula rasa) gibidir.

• egzistansiyalizm :varoluşçuluk.

• etika:töreler öğretisi.

• fenomen: türkçe karşılık olarak "görüngü" kelimesi önerilmektedir. belirli bir şekilde görünür olayları belirtmek için kullanılan, türkçe'de de olay anlamında günlük dilde kullanılan kelime. olağan olmak ya da olmamak fenomenin fenomen olması belirlemez. buna bağlı olarak olağanüstü bir fenomenden de, olağan bir fenomenden de bahsedilebilinir.günümüzde,”şaşırtan”;sosyolojik anlamda fenomen sayılmakta, başka bir yöndense ilgi çeken haber konularına fenomen şeklinde yaklaşılmaktadır. bu anlamda kullanılan terimin açık ve genel geçerli bir tanımı var görünmemektedir.

• fütüroloji: gelecek bilimi, gelecekbilim veya gelecek çalışmaları; gelecekte gerçekleşebilecek veya geleceğe dair bilimsel, teknolojik ve sosyolojik gelişmeleri, olağan durumun şartları ve trendlerini temel alarak, inceleyen ve tahminler yürüten bilim dalıdır.

• ikicilik: “düalizm” terimi, felsefe ve teoloji başta olmak üzere farklı konularda çeşitli doktrinlerden bahsetmek ve bunları tanımlamak için kullanılabilir. bu doktrinlerin hepsinde iki temel maddenin (çoğunlukla zıt) var olduğu kavramı vardır. bu zıtlıklar, özellikle de zıt güçler veya zıt ontolojik veya epistemik kategoriler olabilir.

• irrasyonel:akla aykırı

• izomorfi:eşbiçimlilik,sistemlerin,nesnelerin,teorilerin yapıları bakımından uyuşması durumu.

• kalkül:hesaplama.

• kategorik:koşulsuz olarak geçerli.

• kesiklilik:süreksizlik,kopuk bağımlılık.

• kolektif (toplumsal) bilinçaltı: genetik köklerde bulunan etmenlerin kitle psikolojisini belirlemesi etrafa sinen enerjinin birbirinden ayrı bireylerde ve ayrı mekân ve zamanlarda benzer dışavurumlar ve düşünsel yönelişlerde bulunmaya iten etkileri, özellikle sanatçılar. kitlenin ruhunu ve yönelimlerini hissederek yaptıkları üretimlerde dünyanın neresinde olurlarsa olsunlar benzer dışavurumlarla ortaya koyarlar, bu toplumsal bilinçaltının bir sonucudur.

• mahçılık:ampriokritisizm akımının bir parçası olan burjuva felsefesi. mach’a göre, evrenin bilimsel olarak anlaşılmasının tek yolu duyumlardır. bilim, ancak duyumlarının üzerinde etkide bulunan olguları dikkate aldığında dünyayı kavrayabilir. duyumların algıladıkları dışında bir şey aramak mach’a saçma gelir ve buna karşı çıkar. duyumlar tarafından verilen olayları da sesler, kokular, ve tatlar gibi şeyler olarak sıralar. örneğin ona göre fiziğin konusu, cisimler arasındaki ilişki değil, duyumlar arasındaki ilişkidir. deney, bu duyumları çoğaltarak gerçeği anlamamıza yardımcı olur. bilimi duyumlarda sınırlayan mach, bundan dolayı özellikle ludwig boltzmann'ın geliştirdiği atom teorisine, atomlar gözlenemez olduğu için, karşı çıkar. termodinamik, gazların kinetik teorisi gibi teorilere deşüpheyle yaklaşmıştır.

• maltüsçülük: (malthus)bu fikre göre uygun şartlarda her hangi bir popülasyon, besin maddelerinin artışından daha hızlı bir oranda artar ve böylece zamanla kişi başına düşen besin miktarı azalır. toplumda liberal bir anlayışın hakim olması gerekliliğini savunan görüş, fakir halk kesimlerine yapılan (özellikle kamusal) yardım programlarına karşı çıkmıştır. her türlü toplumsal müdahaleye ve yardıma muhalif olmuştur.

• mantıksal amprizm:pozitivizm.

• monizm:her şeyin bir tek zorunluluğun, ilkenin, madde veya enerjiden olduğunu iddia eden metafiziksel ve teolojik görüştür.monizm, mutlak olarak iki tür madde (veya zorunluluk, ilke) olduğunu ileri süren dualizmden ve mutlak olarak birçok türde madde (veya zorunluluk, ilke) olduğunu ileri süren pluralizmden ayrılmaktadır.

• nedensellik:genel olarak nedensellik ilkesi olarak bilinen ve olay ve olguların birbirine belirli bir şekilde bağlı olması, her şeyin bir nedeni olması ya da her şeyin bir nedene bağlanarak açıklanabilir olması ya da belli nedenlerin belirli sonuçları yaratacağı, aynı nedenlerin aynı koşullarda aynı sonuçları vereceği iddiasını içeren felsefe terimi.

• nesnellik:yaygın olarak her tür öznel etki ve öğelerden bağımsız olabilme durumunu ifade etmek icin kullanılan bir terimdir. nesnel bilginin temellendirilmesinde ileri sürülen argümalar aynı şekilde burada da geçerlidir. nesnellikten kastedilen, özneden kesin bir şekilde bağımsızlıktır, daha doğru bir değişle öznenin (tüm öznellilerinin ötesinde kalarak) birebir nesnenin kendisine uygunluğudur. bunun nasıl olabildiği, kuramsal düzlemde açık değildir; dolayısıyla da bu haliyle nesnellik bir varsayımdan ibarettir.

• nihilizm:hiççilik.

• nominalizm:(adcılık)kavramların, sözcüklerin, tanımların, tasarımların, hatta konuşulan dillerin gerçek ya da nesnel hiçbir varlığının veya anlamının bulunmadığını öne süren felsefe anlayışı.

• otomasyon: otomasyon, bir işin insan ile makine arasında paylaşilmasıdır. toplam işin paylaşim yüzdesi otomasyonun düzeyini belirler. insan gücün yoğun olduğu otomasyon sitemleri yarı otomasyon, makinenin yoğun olduğu sitemlerde tam otomasyon olarak adlandırılırlar.

• önerme:”mantıkta”, öne sürülen bir ifadenin, değeri ya doğru ya da yanlış olmak zorunda olan içeriğine denir.

• örgüt:teşkilat, organizasyon. belirli bir amaç ya da amaç grubuna yönelik, birbiriyle bağlantılı eylemlerin gerçekleştirilmesi için bireylrin önceden belirlenmiş davranış kalıpları, görevler ve sorumluluklar çerçevesinde bir araya gelmesiyle oluşan, tamamlayıcı ve süreklilik gösteren toplumsal yapılanmadır.

• ploralizm:çoğulculuk.

• pasifizm:barış parolası altında savaşın tüm biçimlerine kesinlikle karşı çıkan burjuva ideolojisi.

• politoloji:günümüzde burjuva siyasal biliminin adı.

• prognos:bilimsel tahmin.

• sansüalizm:duyumculuk.

• solipsizm:tekbencilik.idealizmin bilgi teorisi ile ilgili görüşü.yalnızca “ben”in varlığını tanır.

• teleoloji:tüm doğa fenomenlerinin bir uyum içinde bir amaca hizmet için varolduklarını savunan idealist görüş.

• temaşacı:durduğu yerden seyredici.yalnız yorumlayıcı.

• teori: kuram veya teori, sistemli bir biçimde düzenlenmiş birçok olayı açıklayan ve bir bilime temel olan kurallar, yasalar bütünüdür.

KATKI VE DÜZELTMELER İÇİN:cerevs@gmail.com